Benim oyum sana sevgili Mamut Yabanarısı!



Bugün seçim günü. Altı aydır yazamadığım güncemin 2011 açılışını, adının kendisine çok yakıştığını düşündüğüm ‘Mamut Yabanarısı’ (Megascolia maculata maculata?) ile yapıyorum. Seçimin ekolojik bir yaşam sürmek isteyenlerin, barışın ve yuvası olan Kilyos kumullarının şehirleşme tehdidi altında olduğu bu ilkel (!) yabanarısının gıyabında doğanın lehine sonuçlanmasını diliyorum.

Mamut yabanarıları, ilkel arılar olarak bilinen bir grubun üyeleri. Bu acaip canlıyı görmüş, ne olduğunu merak edip araştırmış ve sonunda hakkında bilgi edinmiş olmaktan bendeniz çok hoşnutum. İyi de görmesem, tanımasam da olur muydu? Sizce bu ilkel (!) arıları tanımak ya da tanımamak önemli mi? Bu soruya yanıtımdan önce onun hakkında öğrendiklerim…

Mamut yabanarısını, bu haftasonu ‘yağmur yağacak’ denilmesine aldırış etmeden ‘Kilyos Kumulları’nda yaptığımız yürüyüşün sonlarında gördük. ‘Kilyos moru’ diye adlandırılan ancak farklı bir tür olduğunu düşündüğüm bir bitkinin üzerindeydi. Büyüklüğü yaklaşık 5 cm olan arının üzerindeki renkler ‘Zararsızım, yaklaşabilirsiniz’ izlenimi vermedi. Baksanıza hem sarı hem de turuncu-kırmızı renkleri var! Haliyle önce bir adım geri çekildik, sonra yavaş yavaş, dikkatlice yakınlaştık. Oysa korkmamıza pek gerek yokmuş. Bu yabanarısının erişkinleri çiçektozu ve balözüyle beslenirmiş (ağzının tadını biliyor) ve genellikle ağırkanlılarmış.

Popüler bir dille, benim gibi doğa gözlemcileri için yazılmış Türkçe kaynakların, özellikle böcekler gibi canlılar için hala sınırlı olduğu ülkemizde İnternet üzerinden araştırma yapabildim. Mamut yabanarısı Scoliidae adı verilen bir arı ailesinin üyesi. Bu aileden 21 farklı tür/alttür Türkiye’de görülebiliyor. Aşağıda, Haziran 2010’da Kırklareli Dereköy’de gördüğüm bir başka türün fotoğrafını bulabilirsiniz. Çiçektozuna nasıl da gömülmüş baksanıza! Afiyet olsun!

Scolia hirta hirta?

Scoliidae ailesinden yabanarılarının üreme biyolojileri ve davranışlarına yönelik bir makalede; erkek bireylerin dişilerden önce ortaya çıktıkları, dişiler topraktan çıkar çıkmaz onlarla çiftleştikleri belirtiliyor. Çoğu türün dişileri öğlen olduğunda hareketlerini bir hayli yavaşlatıyor. Hava sıcaklığı 20°C altında olduğunda her iki cins de yavaşlıyor. Bizim gördüğümüz Mamut yabanarısı da öncesinde bir anda şiddetlenen yağmur ve düşen hava sıcaklığı nedeniyle sakindi sanırım.

Scoliidae yabanarılarının yetişkinleri vejetaryen olsa da yavrular etçil. Erişkinler yumurtalarını gergedan böceği gibi toprak altında yaşayan bazı böceklerin larvalarına bırakıyor. Buldukları larvalara önce bir kimyasal enjekte ederek onları felç bırakıyorlar. Felç larvaların yanına bıraktıkları yavruları bu sayede kolayca beslenip gelişebiliyorlar. Kilyos civarındaki çiftçiler ve Orman İşletmesi onlara bedava yardım eden bu arıların farkındalar mı acaba? Ne de olsa tarım ve orman zararlısı böceklerden bazılarının artmasını önlüyorlar. Üstelik tozlaşma alanında gösterdikleri üstün hizmet de cabası!

Megascolia maculata maculata?

Peki Mamut yabanarısını görmesem, tanımasam da olur muydu?

‘Herşeyin birbirine bağlı/birbiriyle ilişkili’ olduğu Yeryüzünde, gezegeni paylaştığımız canlıları tanısak da tanımasak da yaşamlarımız onlarla sıkı sıkıya, görünmeyen bağlarla örülü. Bizlerin yaşamları Mamut yabanarısının Yeryüzündeki varlığıyla, sağlığıyla yakından ilişkili. Tozlaşmaya ve biyolojik kontrole yardımcı oluyor olmalarının da bence çok önemi yok. Sadece var olmaları bile yeterli. Her birimiz gibi Mamut yabanarısının da yaşam hakkı var. Biz olsak da olmasak da!

‘Yazamama’ halimden kurtulmama yardımcı olan sevgili Mamut yabanarısı iyi ki varsın! Yaşam alanın olan Kilyos kumullarının tanınması ve korunması için çalışacağımı, insanları -özellikle de İstanbulluları- bunu yapmaya davet edeceğimi bilmelisin!

Not:

Ege Üniversitesi’nde Prof. Dr. Niyazi Lodos Böcek Müzesi varmış. Müzenin web sayfası sanırım henüz yok. Keşke olsa! Botanik alanındaki ‘Keşke’lerimiz hızla azalıyor. Darısı böceklerin başına! Böcekler için Türkçe rehber kitapların çıkmasını heyecanla bekliyorum. Üç vakte kadar bu dileğim gerçekleşir mi ki?

Reklamlar

Benim oyum sana sevgili Mamut Yabanarısı!” üzerine 6 yorum

  1. Gerceklesecek mi? Var mi boyle bir girisim?

    Kaynak bulma konusunda, gorduklerimi tanima konusunda hevesliyim ama bir o kadar da onume ket vurulmus halde ki!

    Geri donus harika bir yazi ile olmus, dilerim niceleri onu izler…. Kulagima bir bocuk vizirtisi geldi tam bu sirada, gecenin, pardon sabahin hortlaginda, bu bir isaret mi dersin?

    Sevgiyle…

    1. TÜBİTAK’tan yakın zamanda güzel bir böcekler kitabı çıkıyormuş bir ay içinde. Genel bilgiler verir ama eminim iyidir :) Böyle böyle artar umarım kaynaklar :)

      1. Hah bana yeni pesine dusecek bir kitap daha :) Hem sevindim, hem gene bulmak icin zorlanirsam diye dusunmeye basladim :P Dilerim artsin kaynaklar.

        Botanik bahceleri kurulsun. Kelebek parklari acilsin…

  2. Tekrar hosgeldin.. Cok guzelmis mamut yabanarilari..

    Bu arada, arka bahcemizdeki kuslari izlerken aklima hep sen geliyorsun. Daha gecenlerde elektrik sayacimizin uzerinde bir kus yuva yapti ve dort tane yavrucuk cikti yumurtalardan, annelerinin yemek getirip yavrularini beslemesini filan izledik hep. Inanilmaz guzeldi..

    Ekim ayinda Istanbul’a geliyorum, gorusebilsek ne iyi olur..

    1. Ceren’cim, hangi kuş merak ettim :) Ekim’de seni görmek bizi çok mutlu eder :) Bekliyoruz dört gözle!

  3. Burcu,
    Mamut yabanarisi meclise girebilse pek cok acidan ne hos olur :) Benim sana bir e-mail yazmam gerek ama adresini bulamadim. Bana yazar misin ?

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s