Bu baykuş ne yemiş?


Alaca Baykuş fotoğrafı: Captain Chickenpants@flickr

Bugüne kadar aldığım en güzel hediyelerden biri, geçtiğimiz haftalarda ofisime kargolanan baykuş peletleri oldu. ‘Pelet’e baykuş kusmuğu diyebiliriz. 99 yazında, RSPB‘nin Minsmere Doğa Rezervi‘nde düzenlenen Aile Haftasonu’na katıldığımdan beri pelet bulma ve inceleme meraklısıyım. Nerede görsem topluyorum; toplayamazsam arkadaşlarım toplayıp bana yolluyorlar.

Baykuşlar avlarını bütün olarak yutarlar, bunları midelerinde sindirirler. Avlarının sindiremedikleri kısımlarını da pelet halinde kusarlar. Oval şekilli peletlerin içinde hayvan kılları, tüyleri, kemikleri, böceklerin dış iskeletleri bulunur. Özellikle kıl ve tüyler kusmuğu birarada tutar. Aslında başka kuşlar da kusar, ancak vejetaryen kuşların kusmukları doğada çabuk eridiği için görmeyiz bile. Oysa peletler yıl boyunca bozulmadan kalabilirler. Bu da ben gibi baykuşseverlerin şansı olur!

Peletler bize baykuşun nerede yaşadığını ve ne yediğini söyler. Bir ormanda gezerken belirli ağaçların altında pelet bulduysanız kafanızı kaldırın ve dallara dikkatlice bakın. Bu dallarda kulaklı orman baykuşları ya da alaca baykuşlar dinleniyor olabilirler. Peçeli baykuş peletini ise harabe, yıkık dökük binaların çevresinde arayın. Bana hediye edilenler harabe bir binadan toplanmış oldukları için peçeli paykuş peletleri olduklarını düşünüyordum ki failin fotoğrafı geldi. Meğer alaca baykuşmuş. Gelen pelet miktarına bakınca, bu baykuş ya da baykuşların bir hayli çalışkan olduklarını söyleyebilirim. Bölgedeki çiftçiler çok şanslı.

Bir kutu dolusu pelet. Kargoyla gelirken parçalanmış, oval şekillerini kaybetmişler.
'Baykuş peleti doğada böyle görünür' fotoğrafı: Chris Bianar

Siz de pelet bulursanız hiç kaçırmayın, alın ve baykuşun ne yemiş olduğunu bulmaya çalışın. Bu araştırma için gerekli malzemeler: En az bir adet pelet, su dolu bir kap, dezenfektan, ince uçlu cımbız, kağıt havlu, fırça, ameliyat eldiveni ve pelet tanım anahtarı. Eldivenlerinizi geçirin. Peletinizi yumuşaması için dezenfektan damlattığınız suyun içine atın. Bir kaç dakika sonra peleti alıp kağıt havlunun üzerine koyun. Cımbızla kemikleri ayıklamaya başlayın. Tanım anahtarını (Bkz. Notlar) kullanarak baykuşun ne yemiş olduğunu bulmaya çalışın.

Tanım anahtarı örneği

İlk yapmanız gereken kuş mu, böcek mi yoksa memeli hayvan mı yemiş olduğunu anlamaya çalışmak. Bunu, kafataslarına bakarak kolayca bulabilirsiniz. Kafatası dışındaki kemik parçalarının hangi hayvana ait ya da vücudun neresinden olduğunu bulmak biraz daha zor. Ancak çok eğlenceli. Ayıkladığınız vücut parçalarına büyüteçle bakın. Kemirgenler için ayırdedici bir özellik olan dişlerin zikzak yapısına dikkat edin. Aşağıda paylaştığım tanım anahtarlarını kullanarak bulmacayı çözmeye çalışın!

Bakın ben neler buldum!

Saat yönünde: Malzemeler, yumuşamış pelet, çeşitli kemirgen kafatasları, kuş kafatası ve alt gagası, kemirgenin zikzaklı diş yapısı, ortada böcek iskeleti ve iki yanında kemirgenlerin kemikleri.

Bulduklarımla tanım anahtarını karşılaştırınca yukarıdaki fotoğraflarda omuz, leğen ve alt bacak kemikleri olduğunu görüyorum. Sağ alt köşedeki zikzaklı dişler ise bir tür tarlafaresine işaret ediyor olabilir mi? Siz ne dersiniz?

Notlar:

ÇOK ÖNEMLİ BİLGİ: Doğada yaşam çok çeşitli ve hemen her boşluğu dolduruyor. Haliyle peletleri de. Doğada bulduğunuz peletleri peçete, vb. bir araçla toplayın. Çıplak elle alırsanız ardından ellerinizi yıkayın. Pelet ayıklarken eldiven kullanmayı tercih edin ya da ayıkladıktan sonra yine ellerinizi yıkayın :)

Doğa  bir harikadır, canlı-cansız bütün parçaları olağanüstüdür. Mümkün olan her an çıplak elle doğayı hissetmeyi ihmal etmeyin :)

Baykuşlar kuşlar ve kemirgenler dışında çok sayıda farklı canlı türüyle beslenebilirler. Örneğin balık avlayan baykuşlar var ya da kerevit yiyen. Uzay Sezen’den güzel bir video: http://www.vimeo.com/22782677

İncelediğim peletler Çanakkale Küçükkuyu’dan geldi. Bunun için Mahmut Boynudelik’e teşekkür ederim. Toplayan arkadaşlara da.

Türkiye’de hangi baykuş türleri görülür diye merak ediyorsanız: TRAKUŞ

Türkiye’deki memeli türleri için: TRAMEM

Minsmere’deki Aile Haftasonunda ‘Baykuş Peleti Ayıklamak’ oyunu benim sorumluluğuma verilmişti. Elime bir torba dolusu pelet tutuşturuldu. Malzemelerin nasıl kullanacağımı anlamaya çalışırken çocuklar birden etrafıma doluşuverdi. Buradaki çocuklar, özellikle de 5-9 yaşlarında olanlar, meğer ‘baykuşsever’ ve ‘peletayıklar’gillerdenmiş. Bütün günümü, elimizde cımbız pelet ayıklayıp, peletin sahibi baykuşun hangi kuş ya da memeli hayvanı yediğini anlamaya çalıştığım birbirinden şaşırtıcı çocuklarla geçirdim!

Türkiye için geçerli bir tanım anahtarı henüz olmasa da aşağıdakiler size yardımcı olacaktır. Bunlar İngilizce kaynaklar, ancak Doğa Güncem’i takip etmeye devam edin :) Ya bunları Türkçe’ye çevireceğim ya da uzmanları bulup bir anahtar geliştireceğim. Belki de sizler benden önce davranır ve benimle de paylaşırsınız. 

Reklamlar

Bu baykuş ne yemiş?” üzerine 8 yorum

  1. yardım etmek isterim. Dezenfektanın hası, latex eldiven,pensmevcut:)ofis programlarına da hakimim:)

  2. Burcu ablaaa, buyuyunce bu isi bana da ogret diyor bocuk :)

    Annesine gore degilmis pek zira :P Annem bugun kedi mamasi yedigimi ogrenince cildirdi, hala kendine gelemedi de diyor!

    Bir de dun gece cikartma kitabinin ciceklerini bulmaya calisip “hanimeli neeerdesin?” diye bagirirken su cumleyi kurdu, ” Annecigim, biliyor musun, ben cikaaatma kitabimi coook ama coook seviyorum. Cok eglenceli!”

    Sana ne kadar tesekkur etsek az Burcu abla. Bastacimiz oldun vesselam :)

    1. Zevkle :)
      Kedi maması beni de zorladı bir an düşününce :) Çok kolay gelsin. Böyle öğreniyor insan evladı, anaları çıldırtarak :)

  3. Çok güzel bir yazı. Büyük ustalardan (akrep bilimci) Wilson Lourenço’nun Turkish Journal of Arachnology’nin 1. sayısında yayınlanan “A new case of predation on scorpions by the little owl Athene noctua in the Southeast Anatolia region” başlıklı makalesini geldi hatırıma… Dilerseniz makaleyi paylaşabilirim… Teşekkürler…

    1. Çok teşekkür ederim. Çok isterim. dogaguncem(at)gmail adresine yollamanızı rica edebilir miyim? Bir de örümceklerle ilgili Türkçe ve İngilizce yayın önerisi alabilir miyim? Bende ‘The Private Life of Spiders’ kitabı var Paul Hillyard’ın. Chinery’nin tanım kitabının kötü bir kopyası var. Başka hangi yayınları önerirsiniz? Şimdiden teşekkürler

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s