Yılın yarısı geçti…

Yılın yarısına geldik ve ben bloguma henüz yazamadım. Sanmayın ki doğayı gözlemedim. Her gün, her an gözledim. Ancak yazamadım. Bir dolu olay oldu, bu nedenle de bloguma yazma işi olamadı. Yeni yazılar yolda… O zamana kadar  bir iki haftadır burnumu ayıramadığım ve ne olduğunu merak ettiğim bir ağaç/çalının fotoğrafını paylaşmak isterim. Adını bilen söylesin :)

 

İpekten tomurcuklar

Doğa Derneği’nde çocuklar için ‘Doğa Çantam’ adlı bir program geliştirip uyguladık uzunca bir zaman. Programda öğretmeye de öğrenmeye de çalışmadık. Sadece duyduğumuz farklı sesleri dinledik, değişik renk ve şekillere baktık, zaman zaman kokladık, çoğu zaman dokunduk yani hissettik doğayı. Kış mevsimindeysek, dokunmanın en güzel, en olağanüstü olduğu canlılar söğütlerin kış tomurcukları oldu. Özellikle de boz söğüdün.

Boz söğüt, tırtıl adı verilen tomurcuklarını çıkardı. Trakya ve Karadeniz kıyılarındaki sulak alanlarda, dere kenarlarında görülebilen boz söğüdün bu tomurcukları ipekten mi pamuktan mı bilemeyeceksiniz. Parmak uçlarınızla narince, incitmekten imtina ederek dokunun. Hemen dökülebiliyorlar. Dokununca ne demek istediğimi daha iyi anlayacaksınız. Böylesi bir his, böylesi bir yumuşaklık yok! Keçi söğüdünün tırtılları da yumuşacıktır.

Demem o ki tomurcuk deyip de geçmeyin sakın! Dokunun!

Fotoğraf: Daniel Espejo Fraga

Ayının sevdiği meyve: muşmula

Ormanda gezinen bir ayı ailesini hayal edin. Ormanın içlerindeki bir patikada anne ayı önde, yavrular bir o yanda bir bu yanda ilerliyorlar. Anne ayı kış uykusuna yatmadan önce yavrularına orman meyvelerini öğretmeye ve yedirmeye çalışıyor. Alıç, armut, elma derken muşmulanın yanına geliyorlar. Anne ayı tüylü ve çok güçlü elleriyle üst dallardaki muşmulaları, yavrularsa alt dallardakini koparıyor. Anne, ara ara meyve dolu dalları kırıp yavrularına uzatıyor. İyice olgunlaşmış ve şekerlenmiş muşmulaları ağaçta bir tane bile kalmayacak şekilde yiyip bitiriyorlar. Sonunda hepsi doymuş, hatta karınları şişmiş bir halde muşmula ağacının dibinde oturup kalıveriyorlar. Karadeniz ormanlarımızda gerçekleşmesi pek olası bir hayal/manzara bu.

Muşmula, ayıların sevdiği orman meyvelerinden biri. Anadolu’da daha çok döngel adıyla biliniyor. Çalımsı bir ağaç, fazla boy atmıyor. Anavatanı Güneydoğu Akdeniz ile güneybatı Asya arasında kalan bir bölge. Ancak zamanında Romalılar tarafından Avrupa şehirlerine de yayılmış. Bana elma çiçeğinin bir büyük boyuymuş gibi gelen çiçekleri ilkbaharın sonlarında açıyor. Tadı ekşi olan meyveler ise kışın olgunlaşıyor. Çoğu muşmula-sever, meyveler iyice olgunlaşıp yumuşadığında yemeyi tercih ediyor. Meyvelerin olgun hali elma püresine benzetilebilir. Bense yumuşamadan az önceki halini, meyveler hala sertken yemeyi daha çok seviyorum.

Ormandaki meyve ağaçları ekonomik açıdan değerli bulunmuyor. Muşmula gibi birçok orman meyvesi yazık ki yakacak ya da çit amacıyla ormanlardan kesiliyor. Orman meyvelerinin azalması ise ayıların insan yerleşimlerine daha da yakınlaşması sonucunu doğuruyor. Şimdilerde bazı orman alanlarında insan-ayı çatışmasının önüne geçmek için meyve ağaçlarının kesimini önleyen düzenlemeler yapıldı. Hatta bazı yerlerde meyve ağaçlarının dikimine, ayılar tatlı meyveleri daha çok tercih ettiği için aşılanmasına bile başlandı. Küre Dağları Milli Parkındaki ormancılar orman içindeki meyveleri özellikle yemiyor. ‘Orman meyveleri ayının, kurdun kuşun hakkı’ diyorlar.

Kışın ormana gider de muşmula ya da başka bir meyve bulursanız koparmadan önce iki kere düşünün. Ayıların hakkını yemiş olmayalım :)

Abant İzzet Baysal Üniversitesi'ne ait TÜBİVES veritabanındaki dağılım haritası (http://turkherb.ibu.edu.tr)

Notlar:

Muşmulanın yaprağı Malta eriğininkine çok benzer. Kalın, koyu yeşil bir yaprağı var. Ancak yaprak ucu daha yuvarlaktır. Bu yapraklar kışın sararıp kızarır ve sonunda tamamen dökülür. Bu ipucu muşmulayı meyvesi yokken tanımanıza yardımcı olabilir.

Muşmula, çok sevildiği için kültüre de alınmış. Özellikle Karadeniz bahçelerinde üretimi yapılıyor.

Ayılar hakkında daha fazla bilgi edinmek isterseniz üç adres vereceğim:

1. Doğa Derneği Bozayı Koruma ve Araştırma Projesi: http://www.dogadernegi.org/

2. Kuzey Doğa Derneği: http://www.kuzeydoga.org/

3. Türkiye’nin Anonim Memelileri:  http://www.tramem.org/

Bir de belgesel önerim var: TRT’nin Ayı ve İnsan: Bitmeyen Çatışma belgeseli.